1. Haberler
  2. Gündem
  3. Kürtçenin dijital geleceğine Cardo imza attı

Kürtçenin dijital geleceğine Cardo imza attı

kurtcenin-dijital-gelecegine-cardo-imza-atti
Kürtçenin dijital geleceğine Cardo imza attı
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

haber.cicegim.net

ÖZEL HABER/Güneş OCAĞA

Kurdolingo’nun geliştirdiği Kürtçe yapay zeka projesi Cardo, WhatsApp, Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta’nın düzenlediği Meta AI Developer Hackathon’da ödül aldı. Cardo, 5 bin 351 projenin katıldığı yarışmada halk oylamasıyla belirlenen “Halkın Seçimi” ödülünde birinci oldu. Gazetemiz Güneydoğu Ekspres’e konuşan Kurdolingo kurucusu Cihad İlbaş, projenin hikayesini, Kürtçenin dijital alandaki eksiklerini ve yapay zekanın sunduğu fırsatları anlattı.

ÖĞRETMENLİKTEN DİJİTAL MATERYALE

15 yıldır Kürtçe öğretmenliği yapan ve İstanbul Kürt Enstitüsü’nün öğretmenlerinden olan İlbaş, son yıllarda ağırlıklı olarak çevrimiçi ders verdiğini belirtti. İlbaş, “Eğitim platformu olan Preply’de Kurmancî alanında en çok ders veren öğretmen benim. Dünyanın farklı yerlerinden öğrencilerim var. Sınıfta öğrenciye kitap ve sözlük verebiliyoruz ama uzak ülkelerde yaşayan insanlara bunları göndermek her zaman mümkün olmuyor. Kürtçenin dijital verisi zaten sınırlı, dil eğitimi için hazırlanmış dijital materyal ise çok daha az. Bu yüzden gerekli materyalleri kendim üretmeye başladım” dedi

Kürtçenin Dijital Geleceğine Cardo Imza Attı2

KÜRTÇE ÖĞRENİMİ MEKÂNDAN VE ZAMANDAN BAĞIMSIZ OLMALI

Geleneksel kurslara erişimin sınırlı olduğuna dikkat çeken İlbaş, şunları söyledi: “İnsanlar Kürtçeyi Kürt Enstitüsü’nde ya da belediye kurslarında, belirli gün ve mekânlarda öğrenebiliyor. Ancak dünyanın başka bir yerinde, hatta Türkiye’nin batısında yaşayan birçok Kürt bu kurslara ulaşamıyor. Diyarbakır’da iki milyon insan yaşıyor, belediye kurslarından ise yılda belki 2 bin kişi yararlanıyor. Çevrimiçi derslerle öğrenmeyi mekandan bağımsız hale getirdim. Ama asıl mesleğim ses yapımcılığı olduğu için zamandan bağımsız hale getiremedim. Başka diller için Duolingo gibi uygulamalar varken Kürtçe için de böyle bir uygulama olmalıydı.”

DUOLİNGO’NUN KÜRTÇE PLANI YOK

İki yıl önce aralarında kendi öğrencilerinin de bulunduğu bir grubun X’te Kürtçe için Duolingo kampanyası başlattığını dile getiren İlbaş, “Şirket, Kürtçenin planları arasında olmadığını bildirmişti. Duolingo’da çok daha az konuşulan diller bile var. Burada politik bir tercih olduğunu düşünüyorum. Dünyada 40-50 milyon Kürt yaşıyor, Kürtçe öğrenmek isteyen ve Kürt olmayan pek çok insan da var. Ben de bu ihtiyacı kendimiz karşılayabilir miyiz diye düşündüm.”

Kürtçenin Dijital Geleceğine Cardo Imza Attı3

YAPAY ZEKÂ, YAZILIMCI OLMAYANLARA DA KAPI AÇTI

Yazılımcı olmadığını belirten İlbaş, son bir yıldaki gelişmelerin bu işi mümkün kıldığını söyledi. İlbaş, konuşmasını şöyle sürdürdü:
“İnternetteki Kürtçe sözlüklerin ciddi sorunları var. Kürtçede isimlerin cinsiyeti var ama sözlükler bunu göstermiyor. Fiillerin kökleri ve örnek cümleler de çoğunlukla yok. Yapay zeka sayesinde bu eksikleri giderebiliyoruz. Kürtçenin üç lehçesini kapsayan, 20-25 dilde karşılık veren sözlükler geliştirebiliyoruz. Kürtçe, başka birçok alanda olduğu gibi yapay zekadan da alacaklı. Oyunlar, internet siteleri ve çocuklar için içerikler üretmeliyiz. Zarok TV çok değerli ama artık bunun ötesine geçmemiz gerekiyor.”

CARDO, FOTOĞRAFLARI KELİME KARTLARINA DÖNÜŞTÜRÜYOR

Cardo’nun Kürtçe öğrenmek isteyenlere alternatif ve pratik bir öğrenme yöntemi sunduğunu belirten İlbaş, Cardo’yu şöyle anlattı: “Cardo, telefonla çektiğiniz fotoğraflardaki nesneler için Kürtçe kelime kartları oluşturuyor. Bir konu da yazabiliyorsunuz. Örneğin ‘mutfak’ yazdığınızda mutfakla ilgili kartlar hazırlıyor. Kartın ön yüzünde Kürtçe kelime, arka yüzünde seçtiğiniz dildeki karşılığı var. Ön yüzde ‘quşxane’, arka yüzde Türkçe ‘tencere’ gibi. Sistemde İngilizce, Almanca, Fransızca, İspanyolca, Rusça, Japonca, Çince, Arapça ve Farsça dahil 13 dil bulunuyor.”

Kürtçenin Dijital Geleceğine Cardo Imza Attı5

İlbaş ayrıca, Kurdolingo’nun bir sözlük projesi ve Duolingo benzeri dersleri de olduğunu belirterek, “Kurdolingo.com’daki 100 dersten ilki şu anda açık, diğerleri yakında yayımlanacak. Başlangıç seviyesi için hazırlanan yaklaşık 1000 kelimelik sözlükteki kelimelerin hepsinin görseli var” dedi.

5 BİN 351 PROJE ARASINDA HALKIN SEÇİMİ

Kurdolingo’yu geçen yıl, Cardo’yu ise yaklaşık bir ay önce geliştirmeye başladığını belirten İlbaş, yarışma sürecinden şöyle bahsetti:

“Meta, dünyanın dört bir yanındaki geliştiricileri kendi yapay zeka modelleriyle proje geliştirmeye davet etti. Ben de Meta’nın görsel üretim teknolojisiyle Cardo’ya fotoğraflardan görsel kart üretme özelliğini ekledim. Bireysel ve startup kategorilerinde dereceye giremedim. Proje henüz yan bir işti ve tanıtmaya vakit bulamamıştım. Halk oylaması için önce arkadaşlarımla paylaştım, sonra proje Twitter’da büyük ilgi gördü. Kürt sanatçılar, yazarlar ve sosyal medya fenomenleri destek verdi. Son gün ikinci sırada olduğumuzu görüp paylaşınca destek arttı ve birinci olduk.”

Her gün 400-500 kişi Cardo’yu kullandığının bilgisini paylaşan İlbaş, “Şimdiye kadar 30 binden fazla kart oluşturuldu. Kurdolingo’nun ders ve sözlük bölümlerini de günde 200-300 kişi kullanıyor” dedi.

“KÜRTÇE OLDUĞU İÇİN DEĞİL, İŞE YARADIĞI İÇİN KAZANDI”

İlbaş, projesinin neden ilgi gördüğüne dair de şunları söyledi: “İlginin temelinde Kürtçeye dair materyal eksikliği yatıyor. Mevcut çevrimiçi sözlükler hem içerik hem tasarım bakımından yetersiz. Dolayısıyla bu proje Kürtçe olduğu için değil, somut bir ihtiyaca karşılık verdiği için birinci oldu. Oyların yaklaşık yüzde 60’ı Türkiye’den geldi. Yurt dışından ve Kürt olmayan insanlardan da önemli destek aldık.”

Kürtçenin Dijital Geleceğine Cardo Imza Attı4

YENİ HEDEFLER: MESLEKİ KÜRTÇE VE İŞİTME ENGELLİLER

Yeni hedefleri arasında sözlük çalışmalarını ilerletmek, avukatlar, doktorlar ve gazeteciler için mesleki Kürtçe kursları hazırlamak olduğunu belirten İlbaş, işaret dili gibi yöntemlerle işitme engelli Kürtler için bir uygulama geliştirmeyi planladığını söyledi.

YAPAY ZEKÂ TOPLUMSAL DÖNÜŞÜM ARACI OLMALI

Yapay zekanın komik videoların ötesinde kullanıldığını ifade eden İlbaş, “Örneğin Hindistan’da tarımda, Afrika’da su kaynaklarını bulmakta işe yarıyor. Kürt şehirlerinde sanayi yatırımı az ama yazılım ihraç eden bir topluma dönüştürebiliriz. Bu, göçü önlemek için de bir fırsat. Belediyeler ve sivil toplum bu alana ağırlık vermeli. Özellikle gençler ve kadınlar bu teknolojileri öğrenmeli” diye kaydetti.

Bask bölgesinde ve Katalonya’da bu dillerin yapay zekadan yararlanması için çalışan merkezler bulunduğunu ve bunlara yılda 4-5 milyon avroluk bütçe ayrılabildiğini hatırlatan İlbaş, Kürt kurumlarının bu merkezlerle işbirliği yapması ve Kürtçe için kurumsal yapılar kurması gerektiğini vurguladı.

“BİLMEMEK AYIP DEĞİL, ÖĞRENMEMEK AYIP”

Kürtçenin resmî dil olması gerektiğini ve anadilde eğitim taleplerinin önemli olduğunu vurgulayan İlbaş, bu hedefler gerçekleşene kadar somut adımlar atılması gerektiğini belirterek şöyle konuştu:

“Türkiye’de Kürtçe kurs açan belediye sayısı belki 10 civarında. Bu çalışmalar kişilere bağlı kalmamalı, kurumsallaşmalı. Kürt halkı için büyük emek vermiş değerli siyasetçilerimiz var. Ama 30 yıl siyaset yapıp 30 kelime Kürtçe öğrenmemek kabul edilebilir değil. Kürtçe bilmemek asimilasyonun sonucu. Bilmemek ayıp değil ama öğrenmemek ayıp. Günde bir kelime öğrenseniz, 10 yılda 3650 kelime eder.”

“YENİ İMKANLAR YARATMALIYIZ”

İlbaş Kürtçe için yeni imkanların yaratılması gerektiğini belirterek, sözlerini şöyle sonlandırdı: “İstediğim şey, Kürtçenin belirli kurumlara, şehirlere, mekan ve zamana bağlı bir dil olmaktan çıkması. Dünyanın neresinde olursa olsun Kürtçe öğrenmek isteyen herkes bu imkana ulaşabilmeli. Bunun için dijital araçlar, oyunlar, sözlükler ve yeni teknolojiler üretmeliyiz. Kürtçenin geleceği için mevcut imkanları korumakla yetinemeyiz, yeni imkanlar yaratmak zorundayız.”

Muhabir: Güneş OCAĞA

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü
Kürtçenin dijital geleceğine Cardo imza attı
Yorum Yap

Yorumlar kapalı.

Uygulamayı Yükle

Uygulamamızı yükleyerek içeriklerimize daha hızlı ve kolay erişim sağlayabilirsiniz.

Takip Et
KAI ile Haber Hakkında Sohbet
Sohbet sistemi şu anda aktif değil. Lütfen daha sonra tekrar deneyin.